TÂM THẾ ĐỂ LÀM KINH DOANH
(7 thứ nên chuẩn bị trước khi bạn “leo lên lưng cọp”)
Nhiều người muốn làm kinh doanh nhưng khi bắt đầu lại không biết cần chuẩn bị gì ngoài… tinh thần “máu”. Có người chủ quan: “Mình giỏi mà, cái gì cũng học được, cái gì cũng làm được.” Đến lúc đụng chuyện thì mới hiểu cảm giác đã leo lên lưng cọp: muốn xuống cũng không đơn giản, mà ngồi yên thì cọp chạy đi đâu không biết.
Tôi viết bài này sau khi gặp vài doanh nhân quen biết, dạo gần đây lên núi tu thiền nhiều quá. Tu thì tốt thôi, nhưng tôi để ý một điều hơi lạ: càng lên núi, có người lại càng nặng nề. Vì nguyên nhân không nằm ở “thiếu bình an”, mà nằm ở chỗ chưa chuẩn bị tâm thế đúng cho nghề. Bạn có thể ngồi thiền rất giỏi, nhưng nếu quay lại công việc vẫn xử lý bằng phản xạ cũ, thì bình an chỉ là “pin dự phòng”, xài một lúc là hết.
Dưới đây là 7 tâm thế tôi thấy cần nhất.
1) Đối diện được với áp lực
Làm kinh doanh mà muốn “yên ổn” thì giống như đi biển mà sợ nước mặn. Áp lực không phải tai nạn. Nó là điều kiện mặc định.
Áp lực đến từ đủ thứ: tiền, doanh số, nhân sự, khách hàng, đối tác, pháp lý, gia đình, sức khỏe, thị trường… và cái khó nhất là: nó không đến theo lịch. Bạn đang xử lý cái này thì cái khác nhảy vào.
Nhiều người mệt mỏi không phải vì áp lực lớn, mà vì họ đánh nhau với áp lực: càng ghét nó, càng muốn thoát, càng thấy ngột ngạt, rồi lại mất năng lượng, rồi quyết định kém, rồi áp lực tăng tiếp… một vòng xoáy rất “khoa học” nhưng không vui.
Tâm thế cần có là:
“Không có ngày yên thân” là bình thường.
“Không có chuyện êm đềm” là bình thường.
“Không có cảnh an nhàn kéo dài” là bình thường.
Nghe có vẻ bi quan, nhưng thực ra lại rất giải phóng. Vì khi bạn chấp nhận nó là điều bình thường, bạn ngừng hoảng loạn.
Tôi hay ví áp lực như bài tập gym. Nó nặng, nhưng nó không có ý định giết bạn. Nó đến để cho bạn mạnh lên (hoặc để nhắc bạn đang nâng sai tư thế).
Ví dụ nhỏ: Một bạn mở quán cà phê. Tuần đầu: máy pha hỏng, nhân viên xin nghỉ đột xuất, khách phàn nàn ly uống không đồng đều, chủ nhà đòi xem lại hợp đồng, và cuối tuần thì doanh thu không đủ bù chi phí. Nếu tâm thế là “Sao xui dữ vậy?” thì bạn sẽ sụp. Nếu tâm thế là “Đúng rồi, tuần đầu phải vậy. Vấn đề là mình sửa cái nào trước?” thì bạn sống.
Một mẹo rất thực dụng: thay vì hỏi “Tại sao chuyện này xảy ra với mình?”, hãy đổi sang “Chuyện này đang dạy mình điều gì về hệ thống?”
Áp lực thường là tín hiệu hệ thống đang rò rỉ: quy trình, con người, tiền, hoặc kỳ vọng.
2) Biết rộng – không để làm hết, mà để hỏi đúng
Người làm chuyên môn giỏi thường đi sâu một lĩnh vực hẹp. Còn người làm kinh doanh phải hiểu biết rộng: kế toán – thuế – pháp lý – vận hành – sản xuất – marketing – bán hàng – nhân sự – tâm lý – văn hóa… trên trời dưới đất đều phải “biết đủ”.
Không phải để bạn ôm hết mọi việc. Mà để bạn:
không bị dắt mũi,
không ra quyết định mù,
và biết đặt câu hỏi đúng.
Nhiều người “dị ứng” với việc học thứ ngoài chuyên môn và nghĩ: “Cái đó có người khác lo.” Cách nghĩ này rất nguy hiểm. Bạn có thể thuê người làm, nhưng không thể thuê người chịu trách nhiệm thay bạn.
Câu chuyện quen thuộc: Một chủ doanh nghiệp giỏi bán hàng, ký hợp đồng ồ ạt. Doanh số nhìn rất đẹp. Nhưng anh không nắm dòng tiền và điều khoản thanh toán. Khách trả chậm, nhà cung cấp đòi trả nhanh, nhân viên chờ lương, thuế đến hạn… Cuối cùng “lãi trên giấy, chết vì tiền mặt”. Anh không thua vì thiếu năng lực, mà thua vì thiếu hiểu biết nền.
Nếu phải chọn vài thứ “bắt buộc biết”, tôi sẽ nói:
Dòng tiền (cash flow): tiền vào – tiền ra – thời điểm.
Biên lợi nhuận và cấu trúc giá: bạn kiếm lời ở đâu, và mất ở đâu.
Hợp đồng cơ bản: điều khoản phạt, thanh toán, trách nhiệm, sở hữu.
Nhân sự: tuyển – giữ – sa thải – văn hóa.
Thị trường: khách hàng thật sự mua cái gì, vì sao họ mua.
Biết rộng là cách bạn tự trang bị “radar”. Không radar thì lái tàu bằng niềm tin.
3) Đối diện với cám dỗ “làm bậy” để sinh tồn
Có một vùng xám trong kinh doanh mà ai bước vào cũng gặp: đường tắt. Đường tắt thường đội lốt “thực tế”:
“Ai cũng làm vậy.”
“Không làm thì chết.”
“Mình chỉ làm một lần thôi.”
“Luật khó quá, lách chút có sao.”
Chuyện kể (một dạng ngụ ngôn buồn): có nhóm sinh viên ưu tú được cử đi du học. Không may quốc gia họ đến học gặp biến động chính trị, họ bị bỏ rơi giữa chừng. Từ những người có học, vì sinh nhai, họ bước ra chợ trời. Ban đầu chỉ buôn bán lặt vặt. Rồi có vốn, họ làm liều hơn. Rồi có quyền lực, họ dùng tiền để thao túng, sai khiến quan chức làm việc có lợi cho họ bán đứng nhân dân. Cuối cùng trở thành tài phiệt kiểu mafia. Đáng thương nhất là: họ đã từng có tương lai đóng góp rất đẹp cho đất nước. Nhưng không, bây giờ họ phá đất nước họ chưa từng thấy.
Ngụ ngôn này không để bạn “sợ kinh doanh”, mà để bạn nhìn thẳng: kinh doanh không chỉ là bài toán tiền, mà là bài toán đạo đức trong điều kiện áp lực.
Có câu tôi rất thích: “Tính cách là thứ lộ ra khi không ai nhìn.”
Kinh doanh sẽ tạo ra rất nhiều khoảnh khắc “không ai nhìn”, và cũng tạo ra rất nhiều lý do để bạn tự hợp thức hóa.
Nếu bạn hỏi tôi tỷ lệ thế nào, tôi không dám phán bừa. Nhưng tôi tin điều này: giữ được ranh giới đạo đức trong kinh doanh là một kỹ năng, không phải may mắn.
Một vài “ranh giới đỏ” (nên viết ra rõ ràng cho chính mình):
Không gian dối số liệu để lừa đối tác/khách hàng/nhà đầu tư.
Không hối lộ, không “móc nối” kiểu kéo người khác xuống bùn để mình sống.
Không bóc lột bằng cách cố tình nợ lương, quỵt bảo hiểm, ép người lao động.
Không bán thứ mình biết là gây hại rồi tự trấn an “thị trường cần”.
Bạn có thể cạnh tranh rất quyết liệt, nhưng đừng biến mình thành người mà chính mình cũng không muốn gặp.
Nghịch lý là: đường tắt thường cho bạn tiền nhanh, nhưng lấy đi thứ khó mua nhất: uy tín, tự trọng, và sự bình an thật. Nhiều người lên núi tu thiền, thực ra là đang tìm cách “tắt tiếng” lương tâm, chứ không phải tìm trí tuệ.
4) Tự đánh giá: bạn có “trí thông minh con người và xã hội” không?
Bạn học toán – lý – hóa giỏi, giải bài nhanh, điểm cao… chưa chắc kinh doanh giỏi. Kinh doanh cần một loại thông minh khác: thông minh về con người và xã hội.
Nó bao gồm:
đọc được động cơ,
hiểu hệ thống lợi ích,
cảm nhận được cảm xúc và bối cảnh,
biết khi nào nên nói, khi nào nên im,
biết xây lòng tin.
Ví dụ rất đời: Bạn đàm phán thuê mặt bằng. Nếu bạn chỉ chăm chăm “giảm giá” thì thường thất bại. Nhưng nếu bạn hiểu chủ nhà sợ nhất điều gì (khách thuê phá nhà? trả chậm? làm phiền hàng xóm? hợp đồng rủi ro?), bạn sẽ đưa ra giải pháp đúng nỗi sợ, và giá có thể tự mềm.
Tin vui là loại thông minh này luyện được. Không cần bẩm sinh mới có.
Một bài tập đơn giản mà hiệu quả: mỗi khi gặp một tình huống khó với người khác, thay vì kết luận “Họ khó chịu/ngu/ác”, hãy thử viết ra 3 giả thuyết:
họ đang sợ điều gì?
họ đang muốn bảo vệ điều gì?
họ đang bị áp lực gì?
Bạn không cần “thông cảm” mù quáng, nhưng cần hiểu để xử lý. Hiểu không phải là đồng ý. Hiểu là để không hành động ngu.
5) Mục đích của kinh doanh không phải là kiếm tiền
Nói vậy nghe hơi… ngược đời, nhưng thật ra rất “đúng nghề”.
Mục đích của kinh doanh là tạo giá trị cho con người và xã hội.
Tiền là hệ quả, là “bảng điểm”, là nhiên liệu để bạn nuôi sự nghiệp. Không có tiền thì doanh nghiệp chết đói, giống như cơ thể thiếu oxy. Nhưng bạn không sống chỉ để đếm oxy.
Nếu mục đích chỉ là tiền, bạn sẽ rơi vào hai cái bẫy:
Bẫy 1: làm mọi thứ để có tiền nhanh → dễ trượt vào vùng xám.
Bẫy 2: kiếm được tiền rồi vẫn trống rỗng → vì không biết mình đang phục vụ điều gì.
Ví dụ: Một người làm thiết bị lọc nước cho vùng nông thôn. Ban đầu lợi nhuận mỏng, cực kỳ vất vả. Nhưng anh nhìn thấy rõ “giá trị”: nước sạch giúp giảm bệnh, giảm chi phí y tế, trẻ em đi học đều. Khi anh tối ưu mô hình, doanh nghiệp có lãi. Tiền đến như phần thưởng của việc giải đúng bài toán xã hội.
Cảm giác “sướng” nhất của đời doanh nhân không phải là cầm một cọc tiền đi ăn chơi cho đã. Cảm giác sướng là:
nhìn thấy một nhu cầu thật,
nghĩ ra giải pháp,
biến nó thành sản phẩm/dịch vụ chạy được,
và thị trường trả tiền như một lời xác nhận: “Bạn giải đúng vấn đề rồi.”
Tiền lúc đó là… tiếng vỗ tay. Không phải sân khấu.
6) Không có chuyện cân bằng gia đình và công việc theo kiểu chia đôi
Nhiều người đi tìm “work–life balance” như đi tìm… công tắc. Bật lên là gia đình, tắt đi là công việc. Thực tế không có công tắc đó.
Công việc, gia đình, sức khỏe, học tập, quan hệ… là những thứ đan xen, ảnh hưởng qua lại. Bạn không “chẻ” được nó thành các ngăn độc lập. Càng cố chẻ, càng stress vì bạn luôn thấy mình “thiếu” ở ngăn này hoặc “có lỗi” ở ngăn kia.
Tâm thế đúng hơn là hòa hợp (integration) và cân bằng động: có mùa làm nhiều, có mùa nghỉ nhiều; có giai đoạn căng, có giai đoạn chậm; nhưng tổng thể là bền.
Câu chuyện nhỏ: Một chị chủ xưởng may từng nói với tôi: “Hồi trước tôi cứ nghĩ phải tách bạch. Cuối cùng cái gì cũng hỏng. Sau này tôi đổi cách: mùa cao điểm, tôi nói rõ với gia đình là mình sẽ bận và nhờ cả nhà hỗ trợ. Nhưng đổi lại, sau cao điểm tôi dành một khoảng thời gian ‘bù’ cho gia đình, và quan trọng là lúc ở nhà thì ở nhà thật.”
Cái làm gia đình tổn thương thường không phải là bạn bận, mà là bạn có mặt nhưng không hiện diện.
Làm kinh doanh đòi hỏi bạn trưởng thành trong quản trị năng lượng, không chỉ quản trị thời gian.
7) Kinh doanh là mindset, không phải toolset
Nhiều người đi tìm công thức kiểu: “Dùng tool này, học khóa kia, áp dụng đúng quy trình, chắc chắn giàu.” Nghe hấp dẫn như mì gói: 3 phút có liền. Nhưng đời hiếm khi cho ăn dễ vậy.
Toolset (công cụ) rất hữu ích: kế hoạch, KPI, OKR, CRM, quảng cáo, hệ thống vận hành… Nhưng mindset mới là thứ quyết định bạn dùng công cụ ra sao.
Kinh doanh là:
nhìn ra vấn đề thật,
đặt giả thuyết,
thử nhỏ,
đo lường,
học,
điều chỉnh,
lặp lại.
Mỗi doanh nghiệp là một bài toán khác nhau: bối cảnh khác, nguồn lực khác, văn hóa khác, tính cách người chủ khác. Không có công thức chung cho thành công. Chỉ có thói quen tư duy đúng.
Cẩn thận với “thầy dạy làm giàu” bán công thức như bán bùa. Bạn có thể học hỏi từ người đi trước, nhưng đừng thuê ai đó suy nghĩ hộ cuộc đời mình. Kinh doanh là môn thể thao mà bạn phải tự ra sân.
Vài lời kết
Không ai ép bạn chọn con đường kinh doanh. Bạn hoàn toàn có thể chọn trở thành một nhà chuyên môn giỏi, một người làm công xuất sắc mà thị trường luôn cần. Con đường đó rất đáng trân trọng, và nếu bạn làm tốt, bạn vẫn có một cuộc sống đủ đầy cho mình và gia đình.
Điều quan trọng là: chọn thứ làm mình hạnh phúc, không chạy theo phong trào, không để ai “sắp xếp” cuộc đời mình.
Nếu bạn đang phân vân có nên làm kinh doanh không, hãy soi lại 7 điều ở trên. Không cần bạn là giáo sư, tiến sĩ hay làm ruộng, chạy taxi công nghệ—nghề nào cũng được. Câu hỏi không phải “mình có giỏi không”, mà là: mình có sẵn sàng cho tâm thế này không.
Kinh doanh là một hành trình vừa đẹp vừa dữ: đẹp vì nó tạo ra giá trị, dữ vì nó ép bạn trưởng thành nhanh. Nếu bạn đã chọn leo lên lưng cọp, hãy học cách làm người cưỡi cọp đàng hoàng—bản lĩnh, tỉnh táo, và không đánh mất mình. St
Hãy học cách xây dựng hệ thống kinh doanh Du Kích – ngàn đơn tự động, không tốn tiền quảng cáo.
👉 Xem ngay video hướng dẫn miễn phí:
🎥 YouTube: Marketing Du Kích – Nguyễn Huỳnh Giao
🔥 Lịch khai giảng “MARKETING DU KÍCH 2026”
- Online – Khóa 92: 2 ngày Thứ 7, CN tháng 2026 + 2 buổi hỗ trợ sau khóa học
- Hồ Chí Minh – Khóa 93: 3/2926 (8h–22h) – Lầu 4, 168 Group, 31/3 Hoàng Hoa Thám, Q.Tân Bình
📞 Hotline/Zalo: 0907079277 – 0963362288
🌐 Đăng ký: marketingdukich.com/gmc
💡 Khóa học độc quyền với 8 kỹ thuật Du Kích “IN 1”: Facebook | Zalo | YouTube | TikTok | SEO | AI | Video | Kinh doanh Du Kích
🎓 Update trọn đời cho học viên – liên tục cập nhật chiến lược, công cụ, thuật toán TMĐT 2025.
Bí quyết 100 đơn không tốn tiền ADS tạo doanh số 1,3 tỉ bằng marketing 0 đồng
>> Bí quyết Marketing 0 đồng tiếp cận hàng ngàn khách hàng.
>> Tiếp cận hàng ngày khách hàng với chi phí 0 đồng
Giao thương kinh doanh mùa tết 2025 dành cho chủ doanh nghiệp https://zalo.me/g/mknmmg684
Giao thương trao đổi mua bán Chủ Doanh Nghiệp https://zalo.me/g/ulbqcu741
– Hỗ Trợ Kết Nối Kinh Doanh Xúc Tiến Thương Mại, Tư Vấn, Đầu Tư – Hotline Zalo.me/0963362288 Mr Giao
– Nhóm kết nối kinh doanh nguồn hàng chủ Doanh Nghiệp https://zalo.me/g/nwvahj672
– Nhóm Tăng Doanh Số Kinh Doanh https://zalo.me/g/mrjixw438
– Ceo Sài Gòn, kết nối chủ doanh nghiệp https://zalo.me/g/vysava564
– Doanh Nhân Hàn Việt https://zalo.me/g/vidmuq980
– Doanh nhân XTTM Xuất Khẩu https://zalo.me/g/fquozi123
– Hợp Tác Kinh Doanh 2024 https://zalo.me/g/mrjixw438
– Doanh Nhân Khởi Nghiệp Đầu Tư https://zalo.me/g/xmvyua161
– Cafe Khởi Nghiệp HCM định kỳ 2 Tuần https://zalo.me/g/blnkwl130
- Giao Thương Doanh Nhân Sài Gòn https://zalo.me/g/xxjzjx991
- Giao Thương Club Doanh Nhân Trẻ HCM https://zalo.me/g/pfmevb448
